8ος-μέσα 9ου αι.

Εικονομαχία 726-843

Η λέξη εικών για τους βυζαντινούς σημαίνει οποιαδήποτε αναπαράσταση χριστιανικού θέματος και με οποιαδήποτε υλικά/τεχνική.

Εικόνες τέτοιες, λοιπόν, σώζονται από τις απαρχές του χριστιανισμού στις κατακόμβες (3ος, 4ος αι.) --στις οποίες δεν ήξερα να απαντήσω σ' ένα φίλο γιατί δεν τοποθετούνται αφυγραντήρες, έτσι που η ανθρώπινη ανάσα παραμένει ο μεγαλύτερος εχθρός της διατήρησής τους. Οι εικόνες αυτές έχουν γίνει από ανθρώπους που διώκονται. Τοποθετούνται μόνο σε τάφους, έτσι ώστε να φαίνονται στον επισκέπτη-θεατή, με σκοπό να φρεσκάρουν τη μνήμη των πιστών για τα προσωπικά χαρακτηριστικά των αγίων, όπως με παρόμοιο τρόπο είχε χρησιμοποιηθεί η μετά θάνατον φωτογραφία τον 19ο αι. Αυτές οι αναπαραστάσεις λατρεύονται ως ιερά λείψανα, εξίσου όπως και τα σωματικά λείψανα.

Τον 5ο και 6ο όμως, οι εικόνες πληθαίνουν. Ειδικά από τον 6ο η εικόνα γίνεται αντικείμενο δημόσιας και ιδιωτικής λατρείας. Τοποθετούνται στα σπίτια των ανθρώπων και στους χώρους εργασίας τους, φυσικά και στις εκκλησίες, επίσης πάνω σε λάβαρα η εικόνα της Παναγίας προηγείται των πομπών στους αυτοκρατορικούς θριάμβους, πάνω στα τείχη της Πόλης κλπ.

Το 726 η Θύρα, σκάει. Χαλασμός. Ο Λέων Γ' της δυναστείας των Ισαύρων αποδίδει την έκρηξη στην οργή του θεού, ο οποίος έχει εκνευριστεί από το ειδωλολατρικό πάθος με το οποίο προσεγγίζονται οι εικόνες. Είναι πιθανό επίσης να είχε επηρεαστεί από τις ανεικονικές αντιλήψεις της ιουδαϊκής και μουσουλμανικής θρησκείας, κατά τις οποίες απαγορεύεται η απεικόνιση του θεού. Πρώτη εικονοκλαστική πράξη του είναι να καταστρέψει την εικόνα του Χριστού πάνω απ' τη Χαλκή Πύλη του Μεγάλου Παλατιού στην Κων/πολη.

Το 730 εκδίδει το πρώτο διάταγμα, κατά των εικόνων και των εικονόφιλων, στην Κωνσταντινούπολη.

Η εικονομαχική ιδέα ωστόσο, δεν κατάφερε να διαδοθεί στην Δύση. Ο πάπας Γρηγόριος Β' απορρίπτει αμέσως το διάταγμα.

Τα πράγματα γίνονται σοβαρά εντός της αυτοκρατορίας. Αναβιώνονται οι διωγμοί. Δημεύονται οι περιουσίες των εικονολατρών.

Φαντάζομαι τον κόσμο να γίνεται δυο αντίπαλα κομμάτια· η εικόνα γίνεται δυο κομμάτια, ένα πνευματικό κι ένα υλικό, ώστε να διαπληκτιστούν τα δυο κομμάτια του βυζαντινού κόσμου:

Οι εικονόδουλοι έχουν το επιχείρημα ότι δεν προσκυνούν την υλική υπόσταση της εικόνας.

Οι εικονομάχοι απ' την άλλη δεν το πιστεύουν.

Μάχιμος εικονόφιλος που αφήνει έργο υπέρ της λατρείας είναι ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός.

Οι εικονόφιλοι τρέπονται σε φυγή προς ασφαλείς περιοχές, όπως η Ρώμη.

Το εικονοκλαστικό πρόγραμμα περιλαμβάνει, εκτός από εικόνες, βιβλία, χειρόγραφα τότε, που εικονογραφούνται. Ωστόσο σε τελική ανάλυση δεν είναι τα βιβλία ο στόχος, οπότε σώζονται αναλογικά περισσότερα χειρόγραφα απ' ότι έργα που αφορούν μόνο την εικόνα, την μνημειακή τέχνη. 

Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο προφανή, τα αίτια πρέπει να ερευνηθούν βαθύτερα.

Οι θαυματουργές εικόνες, περιουσία των μοναστηριών, ασκούν επιρροή στον εύπιστο λαό.

Η ακίνητη περιουσία των μοναστηριών, η οποία δεν φορολογείται, αυξάνεται επικίνδυνα εις βάρος της μικρής αγροτικής ιδιοκτησίας και των κρατικών πόρων.

Ας κοιτάξουμε κι ένα χάρτη της εποχής. Το Βυζάντιο, από νότια κι ανατολικά, είναι εγκλωβισμένο από τους Άραβες, το χαλιφάτο των Ομεϋαδών, το οποίο από τα μισά του 7ου αι. επεκτείνεται απειλητικά προς τα τότε εδάφη της αυτοκρατορίας, και έως τα μισά του 8ου αι. έχει προσαρτήσει παχυλώς στο σώμα του Ιβηρική Χερσόνησο και Καύκασο.

Είναι μια μεγάλη αυτοκρατορία, και περίπου το 1/3 του ζωντανού σύμπαντος βρίσκεται μέσα της.

Οι μουσουλμάνοι δεν έφτασαν τυχαία ως εκεί. Μετά από πολύχρονες μάχες Βυζαντινών-Σασσανιδών, των δεύτερων η αυτοκρατορία ήταν μπουρδέλο. Συντέλεσαν βέβαια και εσωτερικά προβλήματα. Οι άραβες πάντως βρήκαν την ευκαιρία να τους διαπεράσουν, κουβαλώντας μαζί τους το Jihad, ιερό πόλεμο κατά οποιουδήποτε δεν είναι μουσουλμάνος. 

Απ' την άλλη, ο Ιουστινιανός θέλει να ανακτήσει τις επαρχίες της Δύσης, που εδώ και κάτι χρόνια διοικούνται απ' τους Οστρογότθους. (Το πετυχαίνει το 553) Αυτό δεν είναι πρόβλημα, αλλά στην πραγματοποίηση του ονείρου του, στην πολιτική του, δεν συμπεριλαμβάνεται η προστασία από ανατολικά.

Η αυτοκρατορία των Σασσανιδών θρυμματίζεται:

https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Nahāvand

Ο Ισδιγέρδης Γ', τελευταίος βασιλιάς τους,

δολοφονείται το 651.

  Expansion during the Rashidun Caliphate, 632–661/A.H. 11-40

  Expansion during the Umayyad Caliphate, 661–750/A.H. 40-129

Σε πολλές περιπτώσεις, οι εξαθλιωμένες ανατολικές επαρχίες συμμαχούν με τον εχθρό. Σ' αυτές τις πόλεις --Συρία, Αίγυπτος, Παλαιστίνη, Μεσοποταμία-- έχουν καταφύγει οι μονοφυσίτες, των οποίων η πίστη έχει γενικά καταδικαστεί. Οι ίδιοι λοιπόν, δεν θεωρούν πως βρίσκονται στο στόμα του λύκου, και αποδέχονται να κυριαρχηθούν.

Το 655, οι Βυζαντινοί χάνουν στη μάχη της παράκτιας Φοινίκης, καθοριστικό γεγονός, που δείχνει πως οι άραβες θα κυριαρχήσουν στη μεσόγειο.

Η εικονομαχία μπορεί να ερμηνευθεί ως πρόσχημα λοιπόν -όχι απλά και μόνο μια θρησκευτική έριδα-, με αίτια πιο βαθιά, οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά.

(Δεν έχω ερευνήσει αρκετά τις εποχιακές αντιλήψεις των ανθρώπων σχετικά με το ζήτημα.)

Η πρώτη φάση της Εικονομαχίας λήγει το 787, όταν η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία συγκαλεί την Ζ' Οικουμενική Σύνοδο, όπου αναστηλώνονται οι εικόνες και ορίζεται ότι η πραγματική λατρεία πρέπει να απευθύνεται αποκλειστικά στα θεία πρόσωπα που απεικονίζονται, και η προσκύνηση πρέπει να είναι μόνο τιμητική.

~

Η δεύτερη φάση ξεκινά το 815, από τον Λέων Ε' τον Αρμένιο, ο οποίος αποδίδει τις στρατιωτικές ήττες στη λατρεία των εικόνων. Επειδή ο τότε πατριάρχης Νικηφόρος Α' είναι εικονόφιλος, τον αντικαθιστά με έναν της προτίμησής του, τον Θεόδοτο Α' Κασσιτερά. Αυτός, στη σύνοδο που συγκάλεσε στην Αγία Σοφία, κατηγορεί την Ειρήνη για γυναικεία αφέλεια, και επαναφέρει τις αποφάσεις της συνόδου της Ιέρειας του 754. Μπορούμε να πούμε ότι όρισε η εικονοποιία της χριστιανικής εκκλησίας, και η τέχνη μάλλον γενικότερα, να θεωρείται βδέλυγμα, απόβλητο, αλλότρια.

Το 843 η χήρα του εικονομάχου αυτοκράτορα Θεόφιλου, συγκαλεί σύνοδο στην οποία αναστηλώνονται οι εικόνες οριστικά.

μουάχαχα-χα, ξέρω πώς θα φτιάχνω

toastίτλους moo hippo do key stove exes
ποῦς beetles Μάο άπω δοκεῖ jabón axes
σους! peoples maw αγαπώ Κω ως αψύς
κλπ.

συλλογισμός:
Το άτομο Α έχει κοινωνικές σχέσεις με το άτομο Β.
Την νύχτα Χ αστυνομία εισβάλλει στο σπίτι του Β, ο οποίος είναι ύποπτος για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση, και προσάγεται στο τμήμα.*
Το άτομο Α παρευρίσκεται στο χώρο, προσάγεται ομοίως στο τμήμα και δίνει δείγμα dna.
Μερικούς μήνες αργότερα ανακοινώνεται το εξής: ανακάλυψη όπλων από την αστυνομία σε δημόσιο χώρο, οικείο του Α και Β. Η εύρεση των όπλων οφείλεται σε κατάθεση ατόμου για το οποίο δεν υπάρχουν στοιχεία στον παρόντα συλλογισμό.
Προκύπτει μετά από ανάλυση ότι dna που βρίσκεται πάνω σε γεμιστήρα εκτός όπλου ταυτίζεται ανεπαρκώς με το dna του προσώπου Α. **
Το Α συλλαμβάνεται, κατηγορείται βάση του άρθρου 187Α και διώκεται ποινικά. Του προσάπτεται η προβλεπόμενη νομικά ποινή, χωρίς αναγνώριση ελαφρυντικών.

Η κατηγορία είναι "ένταξη και συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση" και "λήψη, κατοχή, μεταφορά και απόκρυψη όπλων και πυρομαχικών με σκοπό τη διάθεσή τους σε τρίτους για διάπραξη κακουργήματος και τον παράνομο εφοδιασμό ομάδων και οργανώσεων"

*Το άτομο Β αθωώνεται στη συνέχεια, καθώς δεν προκύπτει από τα ευρήματα η παρουσία του στα κρησφύγετα της τρομοκρατικής οργάνωσης. ** Δηλαδή, υπερβάλλοντας λίγο ποιητικά, ταυτίζεται η μισή του παρουσία...

Ο συλλογισμός παράχθηκε από τα δεδομένα που αποκτά κανείς διαβάζοντας τη δημοσιότητα, το ανάλογο άρθρο ποινικού κώδικα, και το δημοσιευμένο πόρισμα ειδικού αναλυτή dna --όχι δηλαδή σε επιστημονική πραγματεία το πώς η επιστήμη/νομοθεσία αντιμετωπίζουν τις αναλύσεις γενετικού υλικού. Για τα πρακτικά της δίκης είναι απαράδεκτο που βρήκα μόνο μια σελίδα, φωτογραφία χειρόγραφου που και να κατάφερνα να διαβάσω δεν θα μπορούσα να μου πιστοποιήσω την εγκυρότητα.

Η ενοχή του ατόμου Α/Ηριάννας δεν αποδεικνύεται. Ένοχος είναι αυτός που δεν την αφήνει να γυρίσει στη ζωή της. Ένοχη είναι η Δικαιοσύνη. Αν η απόφαση είναι πραγματική όπως είναι γνωστή, τότε οι αποδέκτες των αποτελεσμάτων της πρέπει να αντιδράσουν ώστε αυτός που την πήρε να ανακαλέσει.

Aurelius Prudentius Clemens ή απλά Προυδέντιος, χριστιανός ποιητής, γεννήθηκε γύρω στα 350 πέθανε το πρώτο τέταρτο του 5ου αι.     
        

                                 PRAEFATIO


    Per quinquennia iam decem,
  ni fallor, fuimus: septimus insuper
  annum cardo rotat, dum fruimur sole volubili.
    Instat terminus et diem
  vicinum senio iam Deus adplicat.                            5
  Quid nos utile tanti spatio temporis egimus?
    Aetas prima crepantibus
  flevit sub ferulis: mox docuit toga
  infectum vitiis falsa loqui, non sine crimine.
    Tum lasciva protervitas,                                 10
  et luxus petulans (heu pudet ac piget)
  foedavit iuvenem nequitiae sordibus ac luto.
    Exin iurgia turbidos
  armarunt animos et male pertinax
  vincendi studium subiacuit casibus asperis.                15
    Bis legum moderamine
  frenos nobilium reximus urbium,
  ius civile bonis reddidimus, terruimus reos.
    Tandem militiae gradu
  evectum pietas principis extulit                           20
  adsumptum propius stare iubens ordine proximo.
    Haec dum vita volans agit,
  inrepsit subito canities seni
  oblitum veteris me Saliae consulis arguens:
    ex quo prima dies mihi                                   25
  quam multas hiemes volverit et rosas
  pratis post glaciem reddiderit, nix capitis probat.
    Numquid talia proderunt
  carnis post obitum vel bona vel mala,
  cum iam, quidquid id est, quod fueram, mors aboleverit?    30
    Dicendum mihi; Quisquis es,
  mundum, quem coluit, mens tua perdidit:
  non sunt illa Dei, quae studuit, cuius habeberis.
    Atqui fine sub ultimo
  peccatrix anima stultitiam exuat:                          35
  saltem voce Deum concelebret, si meritis nequit:
    hymnis continuet dies,
  nec nox ulla vacet, quin Dominum canat:
  pugnet contra hereses, catholicam discutiat fidem,
    conculcet sacra gentium,                                 40
  labem, Roma, tuis inferat idolis,
  carmen martyribus devoveat, laudet apostolos.
    Haec dum scribo vel eloquor,
  vinclis o utinam corporis emicem
  liber, quo tulerit lingua sono mobilis ultimo.             45

  I. HYMNUS AD GALLI CANTUM


    Ales diei nuntius
  lucem propinquam praecinit;
  nos excitator mentium
  iam Christus ad vitam vocat.

    Auferte, clamat, lectulos          5
  aegros, soporos, desides:
  castique recti ac sobrii
  vigilate, iam sum proximus.

    Post solis ortum fulgidi
  serum est cubile spernere,          10
  ni parte noctis addita
  tempus labori adieceris.

    Vox ista, qua strepunt aves
  stantes sub ipso culmine
  paulo ante quam lux emicet,         15
  nostri figura est iudicis.

    Tectos tenebris horridis
  stratisque opertos segnibus
  suadet quietem linquere
  iam iamque venturo die.             20

    Ut, cum coruscis flatibus
  aurora caelum sparserit,
  omnes labore exercitos
  confirmet ad spem luminis.

    Hic somnus ad tempus datus        25
  est forma mortis perpetis,
  peccata ceu nox horrida
  cogunt iacere ac stertere.

    Sed vox ab alto culmine
  Christi docentis praemonet,         30
  adesse iam lucem prope,
  ne mens sopori serviat:

    Ne somnus usque ad terminos
  vitae socordis opprimat
  pectus sepultum crimine             35
  et lucis oblitum suae.

    Ferunt vagantes daemonas
  laetos tenebris noctium,
  gallo canente exterritos
  sparsim timere et cedere.           40

    Invisa nam vicinitas
  lucis, salutis, numinis
  rupto tenebrarum situ
  noctis fugat satellites.

    Hoc esse signum praescii          45
  norunt repromissae spei,
  qua nos soporis liberi
  speramus adventum Dei.

    Quae vis sit huius alitis,
  salvator ostendit Petro,            50
  ter antequam gallus canat
  sese negandum praedicans.

    Fit namque peccatum prius,
  quam praeco lucis proximae
  inlustret humanum genus             55
  finemque peccandi ferat.

    Flevit negator denique
  ex ore prolapsum nefas,
  cum mens maneret innocens,
  animusque servaret fidem.           60

    Nec tale quidquam postea
  linguae locutus lubrico est,
  cantuque galli cognito
  peccare iustus destitit.

    Inde est quod omnes credimus,     65
  illo quietis tempore
  quo gallus exsultans canit
  Christum redisse ex inferis.

    Tunc mortis oppressus vigor,
  tunc lex subacta est tartari,       70
  tunc vis diei fortior
  noctem coegit cedere.

    Iam iam quiescant inproba,
  iam culpa furva obdormiat,
  iam noxa letalis suum               75
  perpessa somnum marceat.

    Vigil vicissim spiritus
  quodcumque restat temporis,
  dum meta noctis clauditur,
  stans ac laborans excubet.          80

    Iesum ciamus vocibus
  flentes, precantes, sobrii:
  intenta supplicatio
  dormire cor mundum vetat.

    Sat convolutis artubus            85
  sensum profunda oblivio
  pressit, gravavit, obruit
  vanis vagantem somniis.

    Sunt nempe falsa et frivola,
  quae mundiali gloria                90
  ceu dormientes egimus:
  vigilemus, hic est veritas.

    Aurum, voluptas, gaudium,
  opes, honores, prospera,
  quaecumque nos inflant mala,        95
  fit mane, nil sunt omnia.

    Tu, Christe, somnum dissice,
  tu rumpe noctis vincula,
  tu solve peccatum vetus
  novumque lumen ingere.             10
 
 
     

 PREFACE


  Full fifty years my span of life hath run,
  Unless I err, and seven revolving years
  Have further sped while I the sun enjoy.
  Yet now the end draws nigh, and by God's will
  Old age's bound is reached: how have I spent
  And with what fruit so wide a tract of days?
  I wept in boyhood 'neath the sounding rod:
  Youth's toga donned, the rhetorician's arts
  I plied and with deceitful pleadings sinned:
  Anon a wanton life and dalliance gross
  (Alas! the recollection stings to shame!)
  Fouled and polluted manhood's opening bloom:
  And then the forum's strife my restless wits
  Enthralled, and the keen lust of victory
  Drove me to many a bitterness and fall.
  Twice held I in fair cities of renown
  The reins of office, and administered
  To good men justice and to guilty doom.
  At length the Emperor's will beneficent
  Exalted me to military power
  And to the rank that borders on the throne.
  The years are speeding onward, and gray hairs
  Of old have mantled o'er my brows
  And Salia's consulship from memory dies.
  What frost-bound winters since that natal year
  Have fled, what vernal suns reclothed
  The meads with roses,--this white crown declares.
  Yet what avail the prizes or the blows
  Of fortune, when the body's spark is quenched
  And death annuls whatever state I held?
  This sentence I must hear: "Whate'er thou art,
  Thy mind hath lost the world it loved: not God's
  The things thou soughtest, Whose thou now shalt be."
  Yet now, ere hence I pass, my sinning soul
  Shall doff its folly and shall praise my Lord
  If not by deeds, at least with humble lips.
  Let each day link itself with grateful hymns
  And every night re-echo songs of God:
  Yea, be it mine to fight all heresies,
  Unfold the meanings of the Catholic faith,
  Trample on Gentile rites, thy gods, O Rome,
  Dethrone, the Martyrs laud, th' Apostles sing.
  O while such themes my pen and tongue employ,
  May death strike off these fetters of the flesh
  And bear me whither my last breath shall rise!









   I. HYMN AT COCK-CROW


  Awake! the shining day is born!
  The herald cock proclaims the morn:
  And Christ, the soul's Awakener, cries,
  Bidding us back to life arise.

  Away the sluggard's bed! away
  The slumber of the soul's decay!
  Ye chaste and just and temperate,
  Watch! I am standing at the gate.

  After the sun hath risen red
  'Tis late for men to scorn their bed,
  Unless a portion of the night
  They seize for labours of the light.

  Mark ye, what time the dawn draws nigh,
  How 'neath the eaves the swallows cry?
  Know that by true similitude
  Their notes our Judge's voice prelude.

  When hid by shades of dark malign
  On beds of softness we recline,
  They call us forth with music clear
  Warning us that the day is near.

  When breezes bright of orient morn
  With rosy hues the heavens adorn,
  They cheer with hope of gladdening light
  The hearts that spend in toil their might.

  Though sleep be but a passing guest
  'Tis type of death's perpetual rest:
  Our sins are as a ghastly night,
  And seal with slumbers deep our sight.

  But from the wide roof of the sky
  Christ's voice peals forth with urgent cry,
  Calling our sleep-bound hearts to rise
  And greet the dawn with wakeful eyes.

  He bids us fear lest sensual ease
  Unto life's end the spirit seize
  And in the tomb of shame us bind,
  Till we are to the true light blind.

  'Tis said that baleful spirits roam
  Abroad beneath the dark's vast dome;
  But, when the cock crows, take their flight
  Sudden dispersed in sore affright.

  For the foul votaries of the night
  Abhor the coming of the light,
  And shamed before salvation's grace
  The hosts of darkness hide their face.

  They know the cock doth prophesy
  Of Hope's long-promised morning sky,
  When comes the Majesty Divine
  Upon awakened worlds to shine.

  The Lord to Peter once foretold
  What meaning that shrill strain should hold,
  How he before cock-crow would lie
  And thrice his Master dear deny.

  For 'tis a law that sin is done
  Before the herald of the sun
  To humankind the dawn proclaims
  And with his cry the sinner shames.

  Then wept he bitter tears aghast
  That from his lips the words had passed,
  Though guileless he his soul possessed
  And faith still reigned within his breast.

  Nor ever reckless word he said
  Thereafter, by his tongue betrayed,
  But at the cock's familiar cry
  Humbled he turned from vanity.

  Therefore it is we hold to-day
  That, as the world in stillness lay,
  What hour the cock doth greet the skies,
  Christ from deep Hades did arise.

  Lo! then the bands of death were burst,
  Shattered the sway of hell accurst:
  Then did the Day's superior might
  Swiftly dispel the hosts of Night.

  Now let base deeds to silence fall,
  Black thoughts be stilled beyond recall:
  Now let sin's opiate spell retire
  To that deep sleep it doth inspire.

  For all the hours that still remain
  Until the dark his goal attain,
  Alert for duty's stern command
  Let every soul a sentry stand.

  With sober prayer on Jesus call;
  Let tears with our strong crying fall;
  Sleep cannot on the pure soul steal
  That supplicates with fervent zeal.

  Too long did dull oblivion cloud
  Our motions and our senses shroud:
  Lulled by her numbing touch, we stray
  In dreamland's ineffectual way.

  Bound by the dazzling world's soft chain
  'Tis false and fleeting gauds we gain,
  Like those who in deep slumbers lie:--
  Let us awake! the truth is nigh.

  Gold, honours, pleasure, wealth and ease,
  And all the joys that mortals please,
  Joys with a fatal glamour fraught--
  When morning comes, lo! all are nought.

  But thou, O Christ, put sleep to flight
  And break the iron bands of night,
  Free us from burden of past sin
  And shed Thy morning rays within.

Παραθέτω κάποιες λεπτομέρειες που μου άρεσαν αποδώ: http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/34665#page/1/mode/2up

σελ. 52

σελ. 61

σελ. 62

σελ. 68

Πιθανότατα να παραθέσω κι άλλα χωρία απ' το συγκεκριμένο ανάγνωσμα. 

5ος και 6ος αι., ή αλλιώς, δεύτερη και καλύτερη φάση της βυζαντινής εικονοποιίας,

οπότε τα πράγματα γίνονται λίγο πιο ενδιαφέροντα

Οικουμενικές Σύνοδοι
325 Α' Οικουμενική Σύνοδος Νίκαιας
καταδικάζεται ο Αρειανισμός,που λέει ότι ο Χριστός είναι κτίσμα του Θεού και όχι υπόσταση
381 Β' Οικουμενική Σύνοδος Κων/πολη
αντιμετωπίζεται η αμφισβήτηση της θεότητας του Αγ. πνεύματος
431 Γ' Οικουμενική Σύνοδος Έφεσος
καταδικάζεται ο Νεστοριανισμός, που λέει ότι η Παναγία γέννησε τον Χριστό αλλά όχι τον Θεό, οπότε οι δύο φύσεις του Χριστού, ανθρώπινη και θεϊκή, είναι ξεχωριστές
451 Δ' Οικουμενική Σύνοδος Χαλκηδόνα
καταδικάζεται ο Μονοφυσιτισμός ή Ευτυχιανισμός, που λέει ότι η ανθρώπινη φύση του Χριστού απορροφήθηκε από την θεία


Τον 5ο αι, η Κωνσταντινούπολη αρχίζει να φαίνεται πόσο θέλει να αποδείξει ότι μπορεί για 8 αιώνες να είναι η πιο πλούσια πόλη της Ευρώπης. Εκείνη έχει τα καλλιτεχνικά εργαστήρια από τα οποία πηγάζουν οι τάσεις στην τέχνη, και οι εικονοποιοί αυτών καλούνται σε πολλά business trips.

Για τον 5ο αι. όμως, στη Βασιλίδα των Πόλεων δεν σώζεται τίποτα από μνημειακή ζωγραφική, ενώ από αρχιτεκτονική σώζεται μόνο η μοναστηριακή εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Στουδίου. Ωστόσο αυτό που ψάχνουμε βρίσκεται στη Ρώμη, στη Νάπολη, στο Μιλάνο, στη Ραβένα, στο Παρέντιο (=Πάρενθος στα αρχαία, πόλη του Poreč σήμερα στην Κροατία), και στη Θεσσαλονίκη.
Υπόψιν: Μετά τον Κων/νο Α', η εξουσία των επισκόπων εξισώνεται με αυτή των ανώτατων αξιωματούχων του κράτους. Επιπλέον, το προσδοκώμενο των αυτοκρατόρων να ανεγείρουν ναούς και να τους εφοδιάζουν, πράξη ομολογίας της θεϊκής πίστης τους αλλά και σεβασμού προς την παράδοση, μετατοπίζεται στο πεδίο της νέας θρησκείας.

Ψηφιδωτά

Το ψηφιδωτό είναι ένα υλικό ιδιαίτερα ανθεκτικό στην υγρασία. Χρησιμοποιήθηκε απ' τους ρωμαίους μετά τον 2ο αι. μ.Χ. σε θέρμες και σε κρήνες. Το ψηφιδωτό λάμπει. Έτσι γίνεται κατάλληλο ώστε να δημιουργήσει την υπερβατική εντύπωση που επιδιώκει η χριστιανική τέχνη. Όσον αφορά την τεχνική, οι ψηφίδες, συνήθως τετράγωνες, τοποθετούνται με κάποια κλίση έτσι ώστε να αντανακλούν το φως, επαυξάνοντας την υπερβατική εντύπωση. Στα γυμνά μέλη και το πρόσωπο χρησιμοποιούνται μικρότερες.


Στο παρεκκλήσι του Αγ. Ακυλίνου, της βασιλικής του Λαυρέντιου στο Μιλάνο, στον τρούλο, κάθεται ένας Χριστός σε θρόνο, γύρω του απόστολοι, και στα πόδια του ένα δοχείο με ειλητάρια. Αυτό φιλοτεχνείται περίπου στα 400. Εικονίζεται σαν Traditio Legis, διαφορετικά Dominus Legem Dat, κατά τον οποίο ένθρονος ή όρθιος, συνοδευόμενος συνήθως από τους απόστολους Πέτρο και Παύλο, παραδίδει κύλινδρο. Αυτός ο τύπος υπάρχει πάνω στην αψίδα του Κωνσταντίνου, που άρχισε να χτίζεται το 313, χωρίς Χριστούς και απόστολους, αλλά όπως το θέμα είχε καθιερωθεί ώστε ο αυτοκράτορας να δείχνεται ως η μόνη πηγή του νόμου. Όπως έγινε και με τον αρχιτεκτονικό τύπο της βασιλικής, που χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο για τους χριστιανικούς ναούς, έτσι εκχριστιανίζεται και ο τύπος του παραδότη του Νόμου.
"the apostles are indeed officials, to whom the whole world is entrusted" έγραψε ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος.^[3] 
Ο Χριστός δεν έχει γένια. Ο κάμπος είναι ολόχρυσος. 

Τον τύπο τον συναντάμε και στη γλυπτή σαρκοφάγο του Junius Bassus:

Ο Junius φαίνεται να βαπτίστηκε λίγο πριν το θάνατό του. Ο οποίος συνέβη αρκετές δεκαετίες πριν, το 359.

Η σαρκοφάγος κλασικίζει, αλλά παράλληλα έχει ίχνη του πρώτου χριστιανικού καλλιτεχνικού λεξιλογίου. 

The iconography of the sarcofagus of Junius Bassus: Neofitus lit ad Deum

https://books.google.gr/books?id=xx4ABAAAQBAJ&pg=PA134&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

Άλλο ένα μνημείο του Μιλάνου της εποχής: το παρεκλήσι του Αγίου Βίκτωρα, που χτίστηκε τον 4ο, πολύ νωρίτερα δηλαδή απ' το υπόλοιπο σύμπλεγμα όπως είναι σήμερα.

Τα ψηφιδωτά του χρονολογούνται στο β' μισό του 5ου αι.

ΕΙΚΟΝΕΣ

Στον τρούλο απεικονίζεται ο Άγιος Βίκτωρας σε χρυσό φόντο, κρατώντας δύο σταυρούς-χριστογράμματα όπου διαβάζεται ΙΗ ΧΡ: Ιησούς Χριστός.

Επίσης εικονίζονται ο Ματέρνος (Maternus), αρχιεπίσκοπος Μιλάνου, και ο Αμβρόσιος, επίσκοπος Μιλάνου. Και οι δύο σε μπλε φόντο.

~

Απ' τους παλιότερους δημόσιους χώρους της Δύσης όπου μπορούσε κανείς να βαφτιστεί, είναι ο Άγιος Ιωάννης στην Πηγή, San Giovanni in fonte, στη Νάπολη. Κι εκεί βλέπει κανείς ψηφιδωτά του 5ου αι. Ένα απ' τα θέματα που εικονίζονται, είναι το νερό που γίνεται κρασί. Τα υπόλοιπα είναι εδώ.

~

Θεσσαλονίκη

Ουράνια Ιερουσαλήμ, στον τρούλο

Από παλαιότερα ήταν σημαντικό αστικό και πολιτιστικό κέντρο.
(Την εποχή του Γαλερίου είχε οριστεί ως διοικητική πρωτεύουσα.)

Από όταν η Ροτόντα μετατράπηκε στις αρχές του 5ου αι. σε χριστιανικό ναό αφιερωμένο στον Αγ. Γεώργιο έχουμε και την χριστιανική ψηφιδωτή διακόσμηση.

Άλλο ένα ψηφιδωτό που χρονολογείται στο β' μισό του 5ου αι. στη Θεσσαλονίκη βρίσκεται στη Μονή Οσίου Δαυίδ ή Μονή Λατόμου.

Εδώ απεικονίζεται το όραμα του Ιεζεκιήλ.
Ο Χριστός κάθεται μέσα σε πολύχρωμη δόξα που την περιβάλλουν τα σύμβολα των ευαγγελιστών, δηλαδή το μοσχάρι, ο αετός, ο άγγελος και το λιοντάρι, απεικονισμένα πολύ ρεαλιστικά.

~

Ραβένα.
Από το 402 έως το 455 γίνεται πρωτεύουσα του δυτικού ρωμαϊκού κράτους.

            http://whc.unesco.org/en/list/788/documents/%23ABevaluation

Εκλεκτά ψηφιδωτά υπάρχουν στα εξής μνημεία:

Βαπτιστήριο Ορθοδόξων

Το ψηφιδωτό του τρούλου (β' μισό 5ου αι.)

χωρίζεται σε τρεις ζώνες:

α)βάπτιση, σύμβολο κατά του διαβόλου και του θανάτου

β)απόστολοι, κρατώντας στεφάνια(που συμβολίζουν τη νίκη)

γ)αρχιτεκτονήματα με διάφορους συμβολισμούς --             οι τέσσερις θρόνοι θα μπορούσαν να είναι οι θρόνοι των τεσσάρων πατριαρχών, Ρώμης, Κων/πολης, Αντιόχειας, Αλεξάνδρειας.

Επηρεασμένο από την αυτοκρατορική τέχνη

προσπαθεί να εντυπωσιάσει τον θεατή.

Η ψηφιδωτή παλέτα είναι κυρίως μπλε-χρυσό-λευκό, (για έναν καλύτερο υπερβατικό κόσμο!) ενώ δευτερευόντως κόκκινη και πράσινη, δημιουργώντας έτσι μια συνένωση, επαφή ίσως, γης και παραδείσου.

Βαπτιστήριο Αρειανών (για τους αιρετικούς, το έχτισε ο Θεοδώριχος, τέλη 5ου αι.)

Το ψηφιδωτό του τρούλου, μικρότερου καθώς είναι από του β. των Ορθοδόξων,

χωρίζεται σε δύο ζώνες:

α)βάπτιση

β)πομπή αποστόλων προς τον Θρόνο της Ετοιμασίας (σύμβολο Δευτέρας Παρουσίας)

Το μπλε φόντο γίνεται χρυσό. Οι μορφές είναι πιο ιερατικές. Η πτυχολογία σχηματοποιείται.

Άγιος Απολλινάριος ο Νέος. (χτίστηκε επίσης απ' τον Θεοδώριχο, το 490)

Εδώ διαμορφώνονται κάποια καινούργια χαρακτηριστικά:
♥η ανθρώπινη μορφή παίρνει πρωταγωνιστικό ρόλο,
♥και ο περιβάλλων χώρος παύει να αποδίδεται·
♥η παράσταση ζωγραφίζεται σύμφωνα με την φέρουσα επιφάνεια·
♥η διακόσμηση επεκτείνεται και σε δευτερεύουσες επιφάνειες·
♥το μπλε φόντο γίνεται αποκλειστικά χρυσό,
♥κι επιτέλους, εμπλουτίζεται η θεματολογία.

Τα ψηφιδωτά του έγιναν σε δύο φάσεις. Η πρώτη χρονολογείται στα 500-526 και η δεύτερη στα 556-565.
Το κεντρικό κλίτος χωρίζεται σε τρεις ζώνες, οι δυο πάνω της α' φάσης, η κάτω την β'.

α' φάση
πάνω, νότια: δεκατρείς σκηνές από θαύματα του Ιησού ο οποίος απεικονίζεται άμουσος
πάνω, βόρεια: δεκατρείς σκηνές από το Θείο Πάθος, όπου ο Τζίσους έχει μουσάκι για να φαίνεται μεγάλος και ώριμος
ανάμεσα στις σκηνές υπάρχει πάντα ένα επαναλαμβανόμενο σχέδιο, με δυο περιστέρια που κουτσουλάνε τρούλο.

μέση: δεξαέξι μορφές προφητών και πατριαρχών σε κάθε πλευρά, ανάμεσα στα παράθυρα, που κρατάνε ειλητάρια

β' φάση
κάτω: νότιος τοίχος:
22 μορφές θηλυκών μαρτύρων που ξεκινούν απ' το λιμάνι, και ακολουθούν τους τρεις μάγους προς την βρεφοκρατούσα Παναγία (σε θρόνο με πετράδια), την οποία περιβάλλουν τέσσερις άγγελοι

κάτω: βόρειος τοίχος:
26 μορφές αντρικών μαρτύρων που ξεκινούν απ' το παλάτι, που κατευθύνονται προς τον ένθρονο Χριστό, καθοδηγούμενοι απ' τον Άγιο Μαρτίνο, που φοράει τα μαύρα,
που εξίσου συνοδεύεται από φρουρά τεσσάρων αγγέλων.

Χωρικά κι οι δύο πομπές κατευθύνονται προς το ιερό.
Στις κάτω σειρές, οι μάρτυρες δεν έχουν καμία προσωπική έκφραση, οι κινήσεις τους είναι ομοιόμορφες, πράγμα που πιθανότατα θέλει να υποβάλλει την ιδέα της ισότητα των πιστών προς το θεό.
Οι λευκές ψηφίδες είναι από μάρμαρο!
(γενικά κάποιος τα 'χει σκάσει πολύ καλά εδώ πέρα)
Στο PALATIVM φαίνονται τα χεράκια στους κίονες απ' την προηγούμενη φάση της ψηφοθέτησης.

Όλες οι εικόνες των φηφιδωτών είναι ωραία συγκεντρωμένες με κάποιες πληροφορίες εδώ:
http://www.bluffton.edu/homepages/facstaff/sullivanm/italy/ravenna/santapollinare/nuovo.html

Άγιος Απολλινάριος στην Κλάσση (το λιμάνι της Ραβένας) (χτίζεται το 532~, επί της βασιλείας του Αθαλάριχου)

(Η λέξη classe προέρχεται απ' τη λατινική classis, που σημαίνει στόλος, και αποκεί έρχεται: english - classe, español, français - classe κλπ. με ίδιο νόημα, δηλαδή τάξη, κάστα.)

Το εδώ ψηφιδωτό στην κόγχη του ιερού χρονολογείται το 549~.

Ο Χριστός αντικαθίσταται από ένα τον Σταυρό, και οι απόστολοι από τα δώδεκα προβατάκια γύρω απ' τον Απολλινάριο που στέκεται δεόμενος. Στο κέντρο του σταυρού διακρίνεται το κεφαλάκι του Χριστού. Πάνω απ' τον σταυρό φυτρώνει ένα χέρι, το οποίο ανήκει στο θεό, και ζωγραφίζεται έτσι σκέτο επειδή απαγορεύεται ολόκληρος ο θεός. Πλέον, μόνο στον δυτικό χριστιανισμό θεωρείται αποδεκτή η απεικόνισή του.) Η σύνθεση είναι πιο αυστηρή απ' ότι στον άλλο ναό του Απολλινάριου στη Ραβένα. Πολύ έκδηλο είναι πως δεν υπάρχει πρόθεση να αποδοθεί η φύση. Δίπλα στο σταυρό πετάγονται ανάμεσα από ψεύτικα συννεφάκια ο προφήτης Ηλίας (με τα μούσια) κι ο προφήτης Μωυσής. Τα συννεφάκια δεν έχουν βούληση παρόλο που πάνε κάθετα και οριζόντια, αυτό συμβαίνει γιατί υποτάσσονται στις ανάγκες της σύνθεσης.

Πιο πάνω εικονίζεται ο Χριστός μέσα σε μετάλλιο και τα τέσσερα ζώα της Αποκάλυψης.

Άγιος Βιτάλιος στη Ραβένα. (χτίστηκε κι αυτός την ίδια περίοδο, είτε επί Αθαλάριχου είτε επί διαδόχου του Θεοδάτου, και τελείωσε επί Ιουστινιανού (527-565), από τον επιλεγμένο του επίσκοπο Μαξιμινιανό)

Ψηφιδωτή διακόσμηση υπάρχει μόνο στο ιερό βήμα στα ανατολικά, και στο κεντρικό κλίτος. Δεν υπάρχει ίχνος χωρίς διακόσμηση. Μέσα σ' ένα μετάλλιο που το κρατάνε τέσσερις άγγελοι εικονίζεται ο Αμνός του Θεού. Οι άγγελοι πατάνε σε γαλάζιες σφαίρες-ουρανούς-κόσμους. Τα παγόνια στα οποία τελειώνουν οι 'ακτίνες' πατάνε επίσης σε γαλάζιες σφαίρες.

Στην είσοδο της αψίδας ο Χριστός εικονίζεται με γένια μέσα στο μετάλλιο, και στα διπλανά οι δώδεκα απόστολοι, ενώ στα χαμηλότερα σημεία του τόξου οι Άγιοι Προτάσιος και Γερβάσιος.

Στο εσωτερικό της αψίδας εικονίζεται πάλι ο Χριστός, νέος, χωρίς μούσια, καθισμένος σε γαλάζια σφαίρα, κρατώντας το βιβλίο της Αποκάλυψης, επτασφράγιστο, και με τ' άλλο χέρι προσφέρει ένα στέμμα στον Αγ. Βιτάλιο. Απέναντι ο Εκκλήσιος, που χορήγησε το αρχιτεκτόνημα, κρατάει την εκκλησία και την παραδίδει στον άγγελο.

Αριστερά, στους μακρόστενους τοίχους που αφήνονται από το άνοιγμα του υπερώου, εικονίζονται δυο μορφές (προφήτες -- έχουν εξατομικευμένα χαρακτηριστικά), στων οποίων τα βιβλία αναγράφεται Secundum Iohannes και Secundum Luca.

Πιο κάτω και κεντρικά άγγελοι κρατάνε σταυρό, στον οποίο κρέμονται αντίβαρα, τα οποία νομίζω είναι άγκυρες (;), έτσι που μοιάζει με ζυγαριά. 

Δεξιά δίπλα στην επιφάνεια με την οποία μοιράζονται το μπλε φόντο, ο Μωυσής παραλαμβάνει το Νόμο στο όρος Σινά, κι αριστερά ο προφήτης Ιερεμίας με ειλητάριο.

Κεντρικά κάτω η Θυσία του Αβραάμ μαζί με τη φιλοξενία που πρόσφερε στους τρεις αγγέλους, μάλλον κάτω από μια ελιά. Επαναλαμβάνεται το θέμα του χεριού του Θεού, που ξεπροβάλλει από έναν ουρανό που έχει ανοίξει. Χρυσό χρησιμοποιείται στα φωτοστέφανα, αλλά και στο σταυρό, ενώ μόνο τα φωτοστέφανα των αγγέλων που κρατούν το μετάλλιο του σταυρού είναι γαλάζια.

Στον απέναντι τοίχο, στο αντίστοιχο σημείο της απέναντι βιβλικής παράστασης εικονίζεται η Θυσία του Άβελ και του Μελχισεδέκ, για τους οποίους υπάρχουν επιγραφές.

Αντίστοιχα πάλι: Ο Μωυσής και ο προφήτης Ησαΐας με βιβλίο. Μορφή και άγγελος, και προφήτης Ησαΐας.

ψηφιδωτά Ιουστινιανού και Θεοδώρας*

αρχιεπισκοπικό παρεκκλήσιο Ραβένα ~500
Ο Χριστός επί λέοντος και βασιλίσκου, με πολεμική στολή. ⇒
Στην επιγραφή του ψηφιδωτού διαβάζεται ego sum via, veritas et vita, δηλαδή εγώ είμαι η οδός, η αλήθεια και η ζωή (Ιωάννης 14:6)


Santa Pudenziana στη Ρώμη (χτίστηκε το επί πάπα Ιννοκέντιου Α' (401-417)
Στην αψίδα του ιερού εικονίζεται ο Χριστός ένθρονος με μούσι, λέων και βους σ' έναν γαλάζιο ουρανό με πολύχρωμα σύννεφα, η Ιερουσαλήμ και ο σταυρός του Γολγοθά, δυο άγγελοι κλπ κλπ. Στην επιγραφή: Dominus conservator ecclesiae Pudentianae. Η αισθητική είναι ελληνιστική.
https://en.wikipedia.org/wiki/Santa_Pudenziana#/media/File:Apsis_mosaic,_Santa_Pudenziana,_Rome_photo_Sixtus_enhanced_TTaylor.jpg


Santa Maria Maggiore (χορηγήθηκε από τον Σίξτο Γ' που ήταν πάπας στα 432-440,                                                     σε περίοδο που η Ρώμη λεηλατείται από Αλάριχο)



♥44 παραστάσεις στο κεντρικό κλίτος
-θέματα απ' την Παλαιά Διαθήκη
-οι μορφές πλάθονται με φως και σκιά, σπάνια ορίζεται το περίγραμμα
                             ↪

♥παραστάσεις στο θριαμβικό τόξο

-θέματα: παιδική ηλικία Χριστού, Ευαγγελισμός Παναγίας (πάνω παράσταση πρώτης εικόνας), σφαγή νηπίων

-παραστάσεις διαφορετικές αισθητικά από κεντρικού κλίτους, πιο γραμμικές

                      ⇣

Άγιος Κοσμάς και Δαμιανός Ρώμης (μεταβλήθηκε σε εκκλησία στο α' μισό του 5ου αι.)

                    ↫
το μωσαϊκό χρονολογείται περίπου το 530 (χρονολογία θανάτου του Φέλιξ Δ'.)
Τέρμα αριστερά ο πάπας Φέλιξ Δ' προσφέρει ένα ομοίωμα της εκκλησίας στο Χριστό.












Παρέντιο
ευφρασιανή βασιλική (μέσα 6ου αι.)

μονή Αγ. Αικατερίνης στο Σινά

Και αφήνοντας λίγο τα ψηφιδωτά, έχουμε αυτήν την εγκαυστική εικόνα. Χρονολογείται στο α' μισό του 6ου αι. Εικονίζεται ο Χριστός Παντοκράτωρ, επηρεασμένος αισθητικά από τα νεκρικά πορτρέτα του Φαγιούμ. Η δεξιά πλευρά του προσώπου διαφέρει απ' την αριστερή, ίσως για να τονιστεί η διττή φύση του θεανθρώπου.




~

quiz: https://www.khanacademy.org/humanities/medieval-world/early-christian1/a/early-christianity-an-introduction

~

αυτοκράτορες του 5ου στη Δύση
Όσο κρατάει για το δυτικό μέρος της αυτοκρατορίας ο πέμπτος αιώνας, χαρακτηρίζεται από αστάθεια εσωτερικά και εξωτερικά, μια σειρά από διακοσμητικούς αυτοκράτορες, και την πραγματική εξουσία στα χέρια της στρατιωτικής δύναμης.



Το 423, στη Δύση, αφότου πεθαίνει ο Ονώριος, άτοκος, για δυο χρόνια αυτοκράτορας στέφεται ο Ιωάννης, ο οποίος έχει ανεκτική πολιτική προς τις χριστιανικές αιρέσεις.
Επειδή δεν αποτελεί μέλος του οίκου των Θεοδόσιων, και ως εκ τούτου δεν αναγνωρίζεται το αξίωμά του, ο γιος του Αρκάδιου Θεοδόσιος Β', αυτοκράτορας στην Ανατολή, θα επιχειρήσει να τον εκθρονίσει και να τον αντικαταστήσει με τον ξάδερφό του Βαλεντινιανό.

Βαλεντινιανός Γ' (425-455)

Η δυτική αυτοκρατορία κατακρεουργείται. Η Σικελία πέφτει στα χέρια των Βανδάλων, όπως και η αφρικανική επαρχία. Ωστόσο, τo 451 οι Ούννοι ηττούνται στη Μάχη των Καταλαυνικών πεδίων. Στρατηγός των Ρωμαίων ήταν ο Φλάβιος Αέτιος. 

Πετρόνιος Μάξιμος (455)

Άβιτος (455-456)

ανακυρήχθηκε αυτοκράτορας από τους Βησιγότθους

Μαϊοριανός (457-461)

στέφεται αυτοκράτορας από τον Ρικίμερο, ο οποίος ασκεί πραγματικά την εξουσία μέσω της θέσης του ως magister militum (456-472)

Λίβιος Σέβερος (461-465)

Ανθέμιος (465-472) 

Ολύβριος (472)
η Ανικία Ιουλιάνα, κόρη αυτού και της Πλακιδίας Βαλεντινιάνας, ήταν ιδιαίτερα φιλότεχνη.
Απεικονίζεται σ' ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο φέρον τον τίτλο Περί ύλης ιατρικής, του Διοσκουρίδη. Το συγκεκριμένο πορτρέτο αποτελεί το πρώτο πορτρέτο χορηγού πάνω σε χειρόγραφο. Έχτισε βασιλική αφιερωμένη στον άγιο Πολύευκτο στην Κων/πολη.

Γλυκέριος (473-474) μαζί με τον Ολύβριο, δεν αναγνωρίζονται αυτοκράτορες από την ανατολή

Ιούλιος Νέπως (474-475) Δολοφονείται.
Ρωμύλος Αύγουστος --Αυγουστύλος, υποτιμητικά (475-476)
στέφεται Αύγουστος από τον πατέρα του Ορέστη --τον οποίο είχε ανεβάσει στο αξίωμα του magister militum ο Νέπως-- και εκθρονίζεται από τον Οδόακρο το 476.
Τυπικά, σ' αυτό το σημείο πέφτει η ρωμαϊκή αυτοκρατορία και ξεκινά ο Μεσαίωνας στην Ευρώπη.

~

αυτοκράτορες του 5ου στην Ανατολή.

Το 402 ο μόνος γιος του Αρκάδιου Θεοδόσιος Β' παίρνει τον τίτλο του Αυγούστου, τότε 2 χρονών. Όταν πεθαίνει ο πατέρας του το 408, την εξουσία ασκεί μαζί με τον praetorian prefect Ανθέμιο. Γενικά, διοικεί έως το 450, στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία.
Επεκτείνει τα τείχη της Πόλης, τμήμα των οποίων σώζεται:
Ιδρύει το Πανδιδακτήριο στην Κωνσταντινούπολη, εκπαιδευτικό ίδρυμα που μοιάζει με το σημερινό πανεπιστήμιο. Τα μαθήματα διδάσκονταν εξίσου στα ελληνικά και στα λατινικά. Η λειτουργία του ταράχτηκε κατά την περίοδο της Εικονομαχίας και κατά την λατινική κατάληψη της πόλης, όμως, οριστικά, "διακόπηκε" μόνο με την επέλαση των Οθωμανών, οπότε και άλλαξε χέρια. Ο πρόδρομος του σημερινού πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης θεωρείται αυτό που ίδρυσε τότε ο Μοχάμεντ ο Πορθητής στη θέση του Πανδιδακτηρίου.
Επί της βασιλείας του συγκαλούνται η Γ' και Δ' οικουμενικές σύνοδοι που αποσκοπούν να πατάξουν τις αιρέσεις του Ευτυχιανισμού και Νεστοριανισμού.

Γυρνώντας λίγο πίσω, περί τα 414, είχε τιτλοφορηθεί Αυγούστα επίσης η Πουλχερία, κόρη του Θεοδόσιου Β' και αδερφή του Αρκάδιου. Στην πραγματικότητα εκείνη ασκούσε την εξουσία, και δική της πρωτοβουλία ήταν το Πανδιδακτήριο. Παντρεύτηκε τον Μαρκιανό το 450, ώστε η αυτοκρατορία να αποκτήσει αρσενικό αυτοκράτορα, καθώς δεν έγκρινε η ρωμαϊκή γερουσία μια γυναίκα να κυβερνά μόνη. Ο Marcian δεν είχε αυτοκρατορική ή αριστοκρατική καταγωγή όπως οι προκάτοχοι, ωστόσο ήταν Ρωμαίος πολίτης και μέλος της γερουσίας. Η Πουλχερία είχε πάρει πάρει όρκο παρθενίας, και φαίνεται να τον τήρησε, εφόσον μόνη κόρη του Μαρκιανού είναι η Μαρκία Ευφημία, από προηγούμενη γυναίκα --αγνοείται ποια είναι. Το 453 πεθαίνει. O Μαρκιανός διοικεί έως το 457, οπότε τελειώνει η δυναστεία των Θεοδόσιων.

~

Τότε, παίρνει την εξουσία ο Λέων ο Α' ο Θρᾷξ, έως το 474. Αρχίζει η δυναστεία των Λεόντων, που κρατάει μέχρι το 517.

Αναφορά στους Λέοντες:

Λέων Β' ο Μικρός

Φλάβιος Ζήνων 474-475

Φλάβιος Βασιλίσκος 475-476

Αναστάσιος Α' ο Δίκορος

Μια αναφορά στις επόμενες δυναστείες:
Ιουστινιάνεια 517-602
Φωκάς 602-610
Ηράκλεια 610-695
Αναρχία 695-717
Ισαύρων 717-802
Νικηφόρων 802-813
Λέων Ε' ο Αρμένιος 813-820
Αμορίων 820-867

Μακεδόνων 867-1056
Μιχαήλ ΣΤ' 1056-1057
Ισαάκιος Α' Κομνηνού 1057-1059
Δουκών 1059-1081
Κομνηνών 1081-1185
Αγγέλων 1185-1204
1204 = Δ' Σταυροφορία, η Κων/πολη είναι λατινοκρατούμενη έως το 1261
αυτοκράτορες είναι η δυναστεία των Λασκαριδών
Παλαιολόγων 1261-1453

3ος αι., λίγα πράγματα

Το παλαιότερο δείγμα εκκλησίας που φιλοξενεί το παλαιότερο δείγμα χριστιανικής ζωγραφικής βρίσκεται στη Συρία. Είναι απλό σπίτι που μεταποιήθηκε. Μια δεξαμενή σ' ένα δωμάτιο χρησίμευε ως βαπτιστήριο, πράγμα που δείχνει τη σημασία του μυστηρίου για να μυηθεί κανείς στη νέα θρησκεία. Τώρα, η κατασκευή είναι υπό την κατοχή της ISIS, όμως οι νωπογραφίες διατηρούνται στο Yale. Εκεί βλέπουμε τον Χριστό να περπατάει πάνω στο νερό, να γιατρεύει τον παράλυτο, και εδώ-εκεί βλέπουμε --κάπως-- τον Καλό Ποιμήν:

Μια ανατολική εικαστική αντίληψη, γραμμική κι επίπεδη.

Ζωγραφική στο Βυζάντιο τον 4ο αι., ((παλαιο)χριστιανική)

                                       Ε, ζωγραφική θα 'ταν, αφού δεν μπορούσε να 'ναι γλυπτική.                 Η γλυπτική ήταν συνδεδεμένη με τους παγανιστές. 

Τίποτα ιδιαίτερο, πραγματικά. Σημαντικό ναι, αλλά όχι ιδιαίτερο, ακόμα. Τώρα το έδαφος προετοιμάζεται, η πόλη της Κωνσταντινούπολης διαλέγεται σχετικά ανυποψίαστη για να βαρύνει από εκκλησίες --με συμβολικά καπέλα που στο εσωτερικό οι ψηφίδες τους μου προκαλούν μια κάποια φαγούρα-- και καλλιτεχνικά εργαστήρια, από τα οποία θα διαδίδονται οι τάσεις της τέχνης μέχρι τα πέρατα.

Παρόλο τον θρίαμβο του Χριστιανισμού σε νομικό πλαίσιο,  η τέχνη της νέας θρησκείας αδρανεί --με την εξαίρεση των τοιχογραφιών στις κατακόμβες και των επιτύμβιων επιγραφών σε tabula ansata, (που είναι κάτι μακρόστενες τάβλες με πτερύγια), και στους καμαροσκέπαστους τάφους της Θεσσαλονίκης, και αργότερα στα νεκρικά παρεκκλήσια της Αιγύπτου. Η μνημειακή τέχνη δηλαδή, αδρανεί.
Οι κατακόμβες χρησιμοποιούνται για ταφή έως τις αρχές του 5ου αι. *
Ως εδώ, προφανής είναι η τοποθεσία του συνόλου παραγωγής αυτής της τέχνης. Η συνήθεια αυτή, της διακόσμησης των τάφων, δεν είναι καινούργια, αλλά πάρθηκε από τους ειδωλολάτρες.

                Μέχρι τον 5ο αι. δεν αλλάζει η θεματική. Γι' αυτό πρέπει να δούμε τι θα βλέπουμε για 3 αιώνες. Τα θέματα περιλαμβάνουν: φύση και αγροτικές εργασίες, σκηνές από Παλαιά και Καινή Διαθήκη, χριστιανικά σύμβολα, και κάτι απ' τον παγανιστικό κόσμο, όπως τον Ορφέα. Όλα αυτά με λίγες μορφές, σε ανοιχτά φόντα, με κοφτές πινελιές.
Το θέμα του Ορφέα, =αλληγορική παράσταση του Χριστού, εκχριστιανίζεται σταδιακά περισσότερο. Στην κατακόμβη της Δομιτίλης παρουσιάζεται να παίζει τη λύρα του και να ημερεύει διάφορα ζώα, ενώ στην Μαρκελλίνου και Πέτρου τον περιτριγυρίζουν έξι πρόβατα.
Από αυτό το σημείο αρχίζει μια επιλεκτική διαδικασία προς το παγανιστικό παρελθόν. Άλλοτε απορρίπτεται, άλλοτε αξιοποιείται. Και οι δυο είναι πράξεις προσπάθειας να τραφεί το χριστιανικό δόγμα.
Το παγόνι συμβολίζει την αθανασία. Γιατί; Επειδή οι χριστιανοί σφετερίζονται την αρχαιοελληνική αντίληψη ότι η σάρκα του δεν σαπίζει μετά το θάνατο.
Στην κατακόμβη της Αγίας Πρισίλας, βρέθηκαν ελληνικά γράμματα --περίεργο ε; Το μέρος όπου βρέθηκαν ονομάστηκε Capella Greca, ελληνικό παρεκκλήσι.
Χριστογράμματα. Πολλά, πάρα πολλά από δαύτα...

              Πρακτικά: Επιδιώκουν να γίνουν Καταληπτές οι βασικές αλήθειες του χριστιανισμού, :πίστη αγάπη ελπίδα σωτηρία:, να Διαδοθούν, και να Αποκρυφτούν από τους διώκτες.
Τιμούν και Μνημονεύουν τους μάρτυρες-αγίους, τους Λατρεύουν ως Μεσολαβητές της Σωτηρίας των πιστών.

              Η τέχνη που ανθίζει στη Ρώμη και στην επικράτειά της την περίοδο που εμφανίζονται τα χριστιανικά θέματα είναι κλασικής και ελληνιστικής αισθητικής. Παλαιοχριστιανικά όμως, αναπτύσσεται μια καινούργια, διαφορετική αισθητική, που ακολουθεί την ρωμαϊκή της εποχής ή πιο τοπικών παραγόντων, έχοντας όμως κάποια πολύ βασικά ξένα χαρακτηριστικά:
♥ορθάνοιχτα μάτια
♥σχηματοποίηση φόρμας
♥έλλειψη όγκου μορφής
♥αναγωγή σχημάτων σε ένα επίπεδο
♥αδιαφορία για απόδοση υλικής πραγματικότητας


              (Η υποχώρηση της κλασικής αισθητικής είχε προηγηθεί του χριστιανισμού, σε επαρχίες όπως η Αίγυπτος, η Γαλατία, η Μ. Βρετανία, η Συρία, και η Μικρά Ασία, κι αυτό γιατί παρόλο που ακολουθούσαν τα πρότυπα, το έκαναν με δικό τους τρόπο, επειδή απευθύνονταν σε διαφορετικά εκπαιδευμένο στην καλαισθησία κοινό. Κυρίως οι ανατολικές επαρχίες, οι οποίες είχαν επηρεαστεί από την αρχαία Μεσοποταμία, είναι αυτές που μεταμόρφωσαν δραστικά τις κλασικές ποιότητες.)

σύμπλεγμα τετραρχίας 300~
χοντροκομμένες μορφές, διακρίνω ακόμα το τούβλο του πορφυρίτη άγλυφτο,
παράδειγμα επαρχιακής αντιμετώπισης

αψίδα Κωνσταντίνου 315
κανένα χριστιανικό στοιχείο
spolia: ανάγλυφοι πίνακες από μνημεία Τραϊανού, Μάρκου Αυρήλιου, Αδριανού
& νέα τεχνοτροπία, που χαρακτηρίζει επαρχιακά εργαστήρια, "βίαιη"
Ο Watkin λέει, 'οι γλύπτες του Κων/νου δεν ενδιαφέρονταν για τη ρεαλιστική παρουσίαση, που σήμαινε τόσα πολλά για τους ελληνιστικούς καλλιτέχνες, αλλά για ένα είδος συμβολικής έκφρασης ιστορικών και, εν ολίγοις, χριστιανικών αληθειών'.

Santa Costanza 350~ Ρώμη

λευκό φόντο, putti, βλακείες πουλιά κλπ

μοτίβα, μπλα-μπλα καθαρής διακόσμησης

ο πρώτος Χριστός!!!;;;

Mausoleum of Galla Placidia 425 Ραβένα 

Santa Croce, κήπος της Εδέμ & σταυρός θόλου

ααααχ, η τέχνη της αυλής
στην πιο μελιστάλακτη
φυσικότητά της

               Ο Ευσέβιος γράφει την Εκκλησιαστική Ιστορία. Φαίνεται ο πρώτος έμπρακτος κληρονόμος της ρωμαϊκής ιδέας της οικουμενικής δύναμης, που αντιτίθεται στον ανοργάνωτο βάρβαρο υπόλοιπο κόσμο, καθώς στο έργο του, ο αυτοκράτορας γίνεται ο επίγειος παντοκράτορας.
Γράφουν κι άλλοι, όπως ο Συνέσιος, κι ο Θεμίστιος, ο Νανζιανζηνός κ.ά.κ.κ.κ.

Πώς παραλαμβάνουμε τη Ρώμη από τον 3ο αι. 
Τον 3ο αι., με την κρίση, μπόλικοι επαρχιώτες συρρέουν στη Ρώμη, ενώ περιφερειακά δημιουργούνται μικρότεροι οχυρωμένοι οικισμοί-πόλεις, αντικαθιστώντας τις ανοιχτές πόλεις. Άλλος ένας λόγος αστυφιλίας, είναι η Pax Romana. Η Urbs Aeterna παραμένει η πόλη με τον περισσότερο πληθυσμό ως τον 19ο αι. Ο Claudius Gothicus πεθαίνει το 270 από την πανούκλα του Κυπρίου που θερίζει από τα μισά του αιώνα.
___________________________________________________>

Οι αυτοκράτορες και η σχέση τους με την τέχνη και σε σχέση με ό,τι αφορά την χριστιανική τέχνη, άμεσα.

*αναφορικά έως 379 (προς το παρόν)*
♥Κωνσταντίνεια δυναστεία 306-363
Ιουλιανός ο Παραβάτης ! 361-363
♥Ιοβιανός 363-364
♥Βαλεντινιάνεια δυναστεία 364-379

Στα 379 αρχίζει χρίζεται αυτοκράτορας ο Θεοδόσιος Α' (έως 395), ξεκινώντας μ' αυτόν η ομώνυμη δυναστεία. Ο θεσμός της Τετραρχίας έχει επαναφερθεί τότε.

Ο χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία του κράτους το 380, με το Cunctos Populos, ή αλλιώς Διάταγμα της Θεσσαλονίκης. Αργότερα την ίδια χρονιά, μετά από σοβαρή για τη ζωή του ασθένεια, βαπτίζεται.
Το 390 μεταφέρει στην Κων/πολη αυτόν εδώ τον ωραίο οβελίσκο.
Προς τιμήν του χτίστηκε επίσης θριαμβική αψίδα, απ' την οποία σώζεται μόνο η ιδέα.

Κατά της παλιάς θρησκείας:

Το 381 κλείνει το μαντείο των Δελφών. Ο Ζώσιμος εξιστορεί πώς η ανιψιά του Θ. Α' Σερένα βεβήλωσε τις Εστιάδες Παρθένες. Επηρεασμένος από τον Αμβ-
ρόσιο έκδωσε τα διατάγματά του. Απαγόρεψε ακόμη και να επισκέπτεται κανείς ειδωλολατρικά ιερά. Και τα έκλεισε. Παρόμοια αποφάσισε (ή αυτός ή ο Gratian) και για εδώ: Βωμός της Νίκης.

 https://en.wikipedia.org/wiki/Christian_persecution_of_paganism_under_Theodosius_I

(Codex Theodosianus )

Υ.Σ.: Στα διατάγματά του ο Θ. Α' κατήργησε επίσης τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ως συνήθεια παγανιστική...

~
Στη Δύση, αυτοκράτορας στέφεται ο γιος του Θ. Ονώριος, που κυβερνά από το 393 έως το 423. Βέβαια, καθώς δεν ήταν ούτε 10 χρονών όταν παρέλαβε το θρόνο, την εξουσία ασκεί ο magister militum Στιλίχων, μισός Βάνδαλος στην καταγωγή, ο οποίος πάντρεψε τον αυτοκράτορα και με τις δύο κόρες του, Μαρία και Θερμάντια.
Επί της βασιλείας του για πρώτη φορά μετά από αιώνες πολιορκείται η Ρώμη, (από Βησιγότθους με επικεφαλής τον rex Αλάριχο Α') η οποία παρόλο που δεν είναι πρωτεύουσα, κατέχει μια σημαντική θέση στον πολιτισμό σα πόλη.
Στα 400 συναινεί ώστε να επανεγκατασταθεί ο βωμός της Νίκης.
Το 1880 ο Jean Paul Laurens θα τον ζωγραφίσει σα νεαρό αυτοκράτορα με κατακόκκινη κι όχι πορφυρή-μοβ toga.

Το 395 στέφεται και ο Αρκάδιος, ο άλλος γιος του Θεοδόσιου, στην Ανατολή. Ο Κλαύδιος Κλαυδιανός έγραψε το In Rufinus, ο οποίος Rufinus ήταν αυτός που ασκούσε την εξουσία αντί του αδύναμου Αρκάδιου. Κυβερνά μέχρι το 408.

Κουτσομπολιά εποχής

Η σύζυγός του Aelia Eudoxia τα είχε κάνει πλακάκια με τον Ιωάννη το Χρυσόστομο, και συγκάλεσε ολόκληρη σύνοδο για να τον εκθρονίσει, το 403 --τι σύνοδο, το αποτέλεσμα μιας συνωμοσίας ήταν. Αυτός την μισούσε αυτήν και το κούρεμά της, το οποίο ήταν φράντζα, χαρακτηριστικό κούρεμα εταίρας δηλαδή. Την μισούσε για την υπερβολή στο πώς ντυνόταν. Μωρή Ηρωδιάδα της έλεγε, από μέσα του· όχι ότι απ' έξω του δεν την έκρινε, αφού είχε εκφωνήσει και λόγους εναντίον της. «πάλιν Ηρωδιάς μαίνεται, πάλιν ταράσσεται, πάλιν ορχείται, πάλιν την κεφαλήν Ιωάννου ζητεί λαβείν επί πίνακι», αναφερόμενος στον Ιωάννη τον Βαπτιστή ο οποίος αποκεφαλίστηκε. Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε με επιθυμητά αποτελέσματα. Ανυπόμονα περίμενε την επόμενη μέρα οπότε και θα συλλαμβανόταν ο Ιωάννης. Το βράδυ εκείνο, αποσύρθηκε τελευταία στην κάμαρά της στο βασιλικό παλάτι. Φόρεσε την πορφυρή νυχτικιά της με τα πολύτιμα πετράδια, και κάθισε στο περβάζι να συλλογιστεί την επιτυχία της. Ξαφνικά, ο κόσμος σείστηκε. Αμέσως κατάλαβε πως ήταν σημάδι Θεού, σχεδόν λιποθύμησε απ' το φόβο της, κοίταξε τον ουρανό, το Ουράνιο Βασίλειο, ο φόβος της μπλεκόταν με κάποια --παράξενη όπως της φάνηκε-- αμφιβολία. Όμως ναι. Ήταν η οργή του θεού. Έπιασε το πρόσωπό της πανικόβλητη, τράβηξε τη φράντζα της απελπισμένη. Μήπως δεν έκανε καλά; Μήπως ήταν υπερβολική; Την επόμενη, θα αποκάλυπτε αυτή την ανησυχία στον Αρκάδιο. Πώς θα περίμενε ως αύριο; Η αυτοκράτειρα άφησε το δωμάτιό της τα χαράματα. Τριγυρνούσε στο παλάτι, και πίσω απ' τον ώμο τους οι υπηρέτες την παρατηρούσαν να χάνει τον σταθερό της βηματισμό, που χρησιμοποιούσε για να κρύψει την αναστάτωσή της. Όταν είδε όμως τον άντρα της, αργότερα μες στο πρωινό, πήρε μια απόφαση που ξάφνιασε ως και την ίδια. Θα περίμενε ως την σημερινή σύλληψη. Ως το απόγευμα ήταν πολύ ανακουφισμένη με την έκβαση αυτής της θεόπνευστης ιδέας. Ο κόσμος τάχθηκε υπέρ του Ιωάννη απροκάλυπτα κατακρίνοντας την αυτοκρατορική διαταγή. Η απειλή αυτή, το χάος, ο λαός που είχε τη δική του βούληση, ο Θεός που συμφωνούσε με το λαό, ήταν τρομερό, αισθανόταν μόνη, αισθανόταν οργή, απογοήτευση. Ήξερε τώρα πως έπρεπε να πείσει τον αδύναμο Αρκάδιο να απομακρύνει, να εξορίσει τον Χρυσόστομο, αλλά η μόνη της επιλογή ήταν να ανακληθεί ο Χρυσόστομος στο θρόνο του. Η αφορμή όμως ήρθε. Όταν στήθηκε μια προτομή της δημόσια, ο Χρυσόστομος βρήκε τρόπο να παραπονεθεί, πικάροντας πάλι την αυτοκράτειρα, δοκιμάζοντας την εξουσία της. Ο Αρκάδιος υπέγραψε τη διαταγή της,της εξορίας του. Και αυτός πέθανε πριν φτάσει στον Καύκασο.

* ιστορία  φανταστική βασισμένη σε αληθινά γεγονότα

Ο Ωριγενής Αδαμάντιος μάλλον αυτο-ευνουχίστηκε, παίρνοντας λίγο κυριολεκτικά το χωρίο 19:12 Κατά Ματθαίον.

Η Σερένα, γυναίκα του Stilicho, κατηγορείται ότι συμμαχεί με τους Γότθους, και η ξαδέρφη της, Γάλα Πλακιδία συμφωνεί να την θανατώσουν. 


Όταν ο Θεοδόσιος πέθανε τον Ιανουάριο του 395, από ένα πολύ άσχημο οίδημα, ο Αμβρόσιος έγραψε ένα πανηγυρικό λόγο, αρκετά ερωτικό, αποθεώνοντάς τον για τις πράξεις του, σε στυλ 'αντίο, αγαπημένε, θα τα πούμε στον Παράδεισο', πράγμα που επιβεβαιώνει το γεγονός ότι δεν παντρεύτηκε ποτέ. Λολ.